ติดโซลาร์แล้วค่าไฟลดน้อย ลองปรับเวลาใช้ไฟก่อน

สิ่งที่ลองทำได้ก่อนซื้ออุปกรณ์เพิ่ม ดูว่าโซลาร์ผลิตเหลือช่วงไหน แล้วค่อยย้ายงานที่ตั้งเวลาได้ เช่น ซักผ้าหรือชาร์จ EV มาใช้ไฟช่วงนั้น บ้านตัวอย่างในบทนี้ประหยัดเพิ่มได้ประมาณ 320–580 บาทต่อเดือนเมื่อย้ายไฟได้ 120 หน่วย โดยไม่ต้องลงทุนเพิ่มหากอุปกรณ์เดิมตั้งเวลาได้อยู่แล้ว

ติดโซลาร์แล้ว เปิดแอปตอนเที่ยงก็เห็นว่าผลิตไฟได้ดี แต่บิลกลับลดน้อยกว่าที่คาด ผู้ขายอาจเสนอให้เพิ่มแผงหรือซื้อแบตเตอรี่ ก่อนตัดสินใจ ลองดูข้อมูลอีกอย่างหนึ่งครับ ตอนที่แผงผลิตมาก บ้านเราใช้ไฟมากด้วยหรือเปล่า?

ระบบ 5 kWp ตามสมมติฐานของชุดบทความนี้ผลิตได้ราว 20 หน่วยต่อวัน หรือ 600 หน่วยต่อเดือน ไฟส่วนใหญ่เกิดช่วงกลางวัน ขณะที่หลายบ้านใช้ไฟหนักหลังกลับจากงาน ถ้าสองช่วงนี้ไม่ตรงกัน การเพิ่มแผงอาจเพิ่มไฟส่วนเกินมากกว่าจะลดบิล

ไฟที่ผลิตแล้วใช้เองทันทีเรียกว่า Self-consumption ถ้าเหลือและมีสัญญาขายไฟ ก็มีมูลค่าตามอัตรารับซื้อ ซึ่งตัวอย่างนี้ใช้อัตรา 2.20 บาทต่อหน่วย [1] ถ้าไม่ได้ขาย ส่วนเกินอาจไม่ได้รับค่าตอบแทน หรือระบบอาจจำกัดการผลิตตามการตั้งค่า

ส่วนไฟที่ซื้อ ตัวอย่างนี้ใช้ค่าไฟรวม Ft และ VAT ราว 4.84 บาทต่อหน่วยสำหรับหน่วยเกิน 400 และราว 4.62 บาทสำหรับช่วง 201–400 หน่วย [2] การใช้ไฟโซลาร์เองจึงอาจมีค่ามากกว่าการขายส่วนเกิน แต่ต้องใช้ค่าไฟที่บ้านลดได้จริงมาคำนวณ

ใช้ไฟมาก ไม่ได้แปลว่าจะใช้โซลาร์ได้มาก

ลองเทียบบ้านสามหลังกับโซลาร์ 5 kWp ตารางนี้เป็นสถานการณ์สมมติ ไม่ใช่ข้อมูลวัดจริง

บ้าน ก กับบ้าน ข ใช้ไฟรวมเท่ากัน แต่บ้าน ข ใช้ไฟที่ผลิตเองได้มากกว่า ส่วนบ้าน ค ใช้ไฟรวมมากที่สุด แต่ชาร์จรถกลางคืน จึงใช้โซลาร์เองได้เท่าบ้าน ก สัดส่วนในตารางคำนวณจากไฟโซลาร์ที่ผลิต 20 หน่วย ไม่ใช่จากไฟทั้งหมดที่บ้านใช้

ยอดรวมของแต่ละช่วงยังซ่อนรายละเอียดรายนาทีอยู่ ตัวเลขใช้เองจึงเป็นค่าประมาณ การออกแบบจริงควรใช้ข้อมูลที่ละเอียดกว่า

ถ้ายังไม่มีโซลาร์ ลองจดเลขมิเตอร์เวลา 06:00, 09:00, 16:00, 18:00 และ 22:00 ต่อเนื่องให้มีทั้งวันทำงานและวันหยุด จะเห็นว่าช่วงไหนใช้ไฟมาก บ้านที่ติดแล้วให้ดูกราฟการผลิต การใช้ และไฟส่งออกจากระบบที่มีอุปกรณ์วัดรองรับ เลขมิเตอร์อย่างเดียวอาจไม่สะท้อนการใช้ไฟทั้งหมด

เลือกย้ายเฉพาะงานที่ไม่กระทบชีวิตประจำวัน

การย้ายเวลาใช้ไฟ หรือ Load Shifting คือเลื่อนงานเดิมไปทำอีกช่วง โดยไม่ได้เพิ่มปริมาณงาน เช่น ซักผ้าเท่าเดิม แต่ตั้งให้ซักตอนแดดออกแทนตอนค่ำ เรียกง่ายๆว่าเปลี่ยนมาใช้ไฟตอนไฟถูก

กำลังไฟทั้งหมดเป็นค่าประมาณ ให้ดูเครื่องจริงประกอบ เครื่องทำน้ำอุ่นแบบทันทีทำงานเฉพาะตอนใช้น้ำ จึงไม่ได้ย้ายเวลาได้ง่ายเหมือนเครื่องแบบถัง ส่วนตู้เย็น ตู้แช่ และอุปกรณ์การแพทย์ต้องทำงานตามความจำเป็น ไม่ควรนำมาตัดไฟเพื่อเพิ่มสัดส่วนใช้โซลาร์

แอร์ห้องผู้สูงอายุ เด็กเล็ก หรือผู้ป่วยก็ควรใช้งานตามความเหมาะสม เริ่มจากงานที่ตั้งเวลาแล้วไม่ต้องคอยดูจะทำต่อเนื่องได้ง่ายกว่า ถ้าย้ายแล้วลำบากหรือทำให้เปิดแอร์นานขึ้นจนใช้ไฟรวมมากกว่าเดิม ก็อาจไม่คุ้ม

ย้ายซักผ้า ปั๊มน้ำ และชาร์จรถ ได้เงินกลับเท่าไร

ใช้บ้าน ค เป็นตัวอย่าง ระบบผลิตราว 600 หน่วยต่อเดือน เดิมใช้โซลาร์เองประมาณ 110 หน่วย เหลือประมาณ 490 หน่วย สมมติว่าย้ายงานได้ดังนี้

• ซักผ้า 22 รอบต่อเดือน รอบละ 0.5 หน่วย ย้ายได้ประมาณ 11 หน่วย
• ย้ายกิจกรรมที่ใช้ปั๊มน้ำได้ประมาณ 10 หน่วย
• ชาร์จ EV กลางวันในวันหยุดและวันที่รถอยู่บ้าน ย้ายได้ประมาณ 100 หน่วย

รวมประมาณ 120 หน่วยต่อเดือน ทำให้ใช้โซลาร์เองเพิ่มเป็นราว 230 หน่วย หรือประมาณ 38% ของผลผลิต [3] ตัวอย่าง EV สมมติว่าขับราว 40 กิโลเมตรต่อวัน ใช้ไฟราว 7 หน่วยต่อวัน และบางวันที่ชาร์จกลางวันเติมประมาณ 12 หน่วย

กรณีขายไฟอยู่แล้ว ต้องหักรายได้ขายไฟที่ลดลงด้วย จึงประหยัดเพิ่มไม่เท่าบ้านที่ปล่อยส่วนเกินโดยไม่ได้รับเงิน

ตัวอย่างนี้สมมติว่าไฟที่ย้ายมาใช้ตรงกับไฟโซลาร์ส่วนเกินจริง ทั้งในแง่จำนวนหน่วยและกำลัง ณ ขณะนั้น แม้รวมทั้งวันจะผลิต 20 หน่วยและใช้เพียง 17 หน่วย ก็ยังอาจต้องซื้อไฟบางช่วงหากเครื่องชาร์จรถดึงกำลังสูงกว่าไฟที่เหลือ การตั้งกระแสหรือใช้โหมดชาร์จตามโซลาร์ช่วยจัดการส่วนนี้ได้

ถ้าเครื่องเดิมตั้งเวลาได้ ก็เริ่มทดลองได้โดยไม่ซื้ออะไรเพิ่ม เทียบกับระบบเพิ่ม 3 kW ที่มีราคาอ้างอิงประมาณ 75,000–120,000 บาท [4] ลองดูกราฟสักสัปดาห์ ปรับเวลา แล้วติดตามหน่วยไฟและบิลก่อนตัดสินใจลงทุนอีกก้อน

ตั้งเวลาให้ปลอดภัย และใช้ของที่มีอยู่ก่อน

เครื่องซักผ้าหรือ wallbox ที่มีระบบตั้งเวลาในตัวควรเป็นจุดเริ่มต้น ส่วน Smart plug ต้องตรวจทั้งพิกัดกระแส กำลังไฟ ประเภทโหลด และข้อกำหนดผู้ผลิต ตัวเลข 10 A หรือ 16 A บนกล่องอย่างเดียวไม่ได้รับรองว่าใช้กับเครื่องใดก็ได้

ตัวอย่างพิกัดคือ 10 A ราว 2,200 W และ 16 A ราว 3,500 W พร้อมข้อเสนอให้เผื่อโหลดต่ำกว่าพิกัด แต่การเลือกใช้งานยังต้องดูโหลดต่อเนื่อง กระแสเริ่มเดินเครื่อง และมาตรฐานของผลิตภัณฑ์ด้วย

เครื่องทำน้ำอุ่น แอร์ และเครื่องชาร์จ EV ควรใช้วงจรและอุปกรณ์ควบคุมที่ออกแบบไว้สำหรับงานนั้น ให้ช่างจัดการหากต้องเพิ่มตัวตั้งเวลาหรือรีเลย์ที่ตู้ไฟ

อินเวอร์เตอร์บางรุ่นมีฟังก์ชันควบคุมโหลด ส่วน wallbox บางรุ่นมี solar-mode หรือโหมดปรับการชาร์จตามไฟส่วนเกิน โดยใช้ตัววัดกระแสหรือ CT ตรวจไฟที่สายเมน ต้องเช็กว่าอุปกรณ์ทำงานร่วมกันได้และมีค่าใช้จ่ายเพิ่มอะไร ระบบ 5 kW ที่เหลือไฟให้รถ 3–4 kW อาจชาร์จสามชั่วโมงได้ราว 10 หน่วยตามตัวอย่าง ไม่ใช่ชาร์จแบตทั้งคันจากศูนย์จนเต็ม

ระบบจัดการพลังงานในบ้าน หรือ HEMS ช่วยประสานอุปกรณ์อัตโนมัติได้ แต่ควรเทียบค่าระบบกับประโยชน์ที่คาดว่าจะเพิ่มจากการตั้งเวลาธรรมดา และอ่านนโยบายข้อมูลของแอปด้วย ข้อมูลเวลาเปิดเครื่องหรือชาร์จรถอาจบอกกิจวัตรของคนในบ้านได้

มีโซลาร์แล้ว เปลี่ยนเป็น TOU ดีไหม

TOU คืออัตราค่าไฟตามช่วงเวลา อัตราที่ใช้เปรียบเทียบ ณ ก.ย. 2569 คือ On-peak 5.7982 บาทต่อหน่วยในวันจันทร์–ศุกร์ เวลา 09:00–22:00 และ Off-peak 2.6369 บาทต่อหน่วยช่วง 22:00–09:00 กับวันหยุดตามเงื่อนไข ทั้งสองราคายังไม่รวม Ft และ VAT ค่าบริการ 38.22 บาทต่อเดือน และค่าเปลี่ยนมิเตอร์หนึ่งเฟส 3,300 บาท [5]

โซลาร์ช่วยลดไฟที่ซื้อตอนกลางวันอยู่แล้ว แต่ไฟที่ซื้อหลังแดดหมดช่วง 18:00–22:00 ยังเป็น On-peak จึงต้องดูไฟที่เหลือซื้อหลังติดโซลาร์ ไม่ใช่รูปแบบการใช้ก่อนติด

ตัวอย่างบ้าน ขซื้อไฟหลังติดโซลาร์ราว 385 หน่วยต่อเดือน ค่าไฟอัตราปกติประมาณ 1,394 บาท เทียบกับ TOU ประมาณ 1,514 บาทก่อน Ft และ VAT แพงขึ้นราว 120 บาท เพราะซื้อไฟช่วงเย็นมาก และจำนวนหน่วยที่ซื้อลดลงจนได้ประโยชน์จากขั้นค่าไฟปกติที่ถูกกว่า

ส่วนบ้าน ค ที่ชาร์จ EV กลางคืน ตัวอย่างนี้ประเมินว่า TOU ถูกกว่าราว 200 บาทต่อเดือน คืนค่ามิเตอร์ประมาณ 16 เดือน หากย้ายชาร์จรถไปกลางวันมากขึ้น ผลเปรียบเทียบก็เปลี่ยนตาม ควรใช้ประวัติหลังติดโซลาร์อย่างน้อยหลายรอบบิล และถามเงื่อนไขเปลี่ยนกลับก่อนตัดสินใจ

จากปรับเวลาใช้ไฟในบ้าน ไปสู่ Demand Response

การปรับเวลาในบทนี้ทำเพื่อช่วยลดค่าไฟของบ้านเราเอง หากมีระบบประสานให้ผู้ใช้ไฟหลายรายลดหรือเลื่อนการใช้ในช่วงที่ระบบต้องการ และจ่ายค่าตอบแทนให้ จะเป็นแนวทาง Demand Response หรือ DR

โครงการ Emergency DR มีอัตราชดเชย 3 บาทต่อหน่วย และโครงการนำร่องปี 2565–2566 เป้าหมาย 50 MW ที่มีทั้งค่าความพร้อมและค่าพลังงาน [6] ผู้เข้าร่วมส่วนใหญ่เป็นรายใหญ่ ส่วนการเข้าร่วมของครัวเรือนยังมีประเด็นที่ต้องยืนยัน แผนต่อยอดเป็น VPP Platform ระบุปี 2570 [7]

วันนี้เริ่มจากรู้เวลาใช้ไฟของบ้านและทดลองตั้งเวลาเครื่องเดิมก็เพียงพอ ข้อมูลนี้ใช้ประเมินได้ทั้งความคุ้มค่าของแผง แบตเตอรี่ และบริการที่จะมีในอนาคต

คำถามที่ควรถาม

1. บ้านส่งไฟออกมากช่วงไหน และเครื่องไหนเลื่อนมาใช้ช่วงนั้นได้?
2. เครื่องเดิมตั้งเวลาได้ไหม และ EV อยู่บ้านกลางวันกี่วันต่อสัปดาห์?
3. อินเวอร์เตอร์มีฟังก์ชันควบคุมโหลดหรือไม่ ต้องเพิ่มอะไรและจ่ายเท่าไร?
4. wallbox ปรับกระแสตามไฟโซลาร์ได้ไหม และรองรับระบบที่บ้านหรือไม่?
5. อุปกรณ์ตั้งเวลารองรับเครื่องที่จะใช้จริงไหม มีมาตรฐานอะไร?
6. TOU คุ้มกับประวัติการซื้อไฟหลังติดโซลาร์หรือไม่ และเปลี่ยนกลับอย่างไร?

คำศัพท์ที่ใช้ในบทนี้

Load Curve รูปแบบการใช้ไฟตามเวลา · Load Shifting ย้ายเวลาใช้ไฟโดยไม่เพิ่มงาน · TOU ค่าไฟตามช่วงเวลา · solar-mode โหมดปรับการชาร์จตามไฟโซลาร์ส่วนเกิน · CT อุปกรณ์วัดกระแส · HEMS ระบบจัดการพลังงานในบ้าน

อ้างอิง

1. โซลาร์ภาคประชาชน 2569 การไฟฟ้ารับซื้อไฟส่วนเกิน 2.20 บาท/หน่วย · ฐานเศรษฐกิจ · https://www.thansettakij.com/economy/energy/662616 · เข้าถึง 23 ก.ย. 2569
2. โครงสร้างค่าไฟบ้านอยู่อาศัยใหม่ มีผลรอบบิล ก.ย. 2569 และค่า Ft งวด ก.ย.–ธ.ค. 2569 · สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดราชบุรี กรมประชาสัมพันธ์ · https://ratchaburi.prd.go.th/th/content/category/detail/id/57/iid/531696 · เข้าถึง 23 ก.ย. 2569
3. สูตรเครื่องคำนวณโซลาร์ v2 กองทุนแสงอาทิตย์ (ก.ย. 2569) solar_calc_v2.py
4. ราคาติดตั้งโซลาร์เซลล์บ้าน ปี 2568–2569 · Sunnergy Tech · https://www.sunnergytech.com/article/942/solar-installation-cost-2568-2569 · เข้าถึง 23 ก.ย. 2569
5. อัตราค่าไฟฟ้า TOU บ้านอยู่อาศัย ปี 2569 และค่าเปลี่ยนมิเตอร์ · การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) · https://www.mea.or.th/public-relations/corporate-news-activities/announcement/mea-tou-rate-schedule-2569 · เข้าถึง 23 ก.ย. 2569
6. Demand Response ประเทศไทย: Emergency DR และโครงการนำร่อง 50 MW · Thai Smart Grid · http://dr.thai-smartgrid.com/ · เข้าถึง 23 ก.ย. 2569
7. ศูนย์สั่งการ DRCC และแผน VPP Platform ปี 2570 · การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) · 6 พ.ค. 2568 · https://www.egat.co.th/home/20250506-art01/ · เข้าถึง 23 ก.ย. 2569

อ่านต่อ: Demand Response คืออะไร บ้านเราจะได้อะไรจากการเลื่อนเวลาใช้ไฟ? · โรงไฟฟ้าเสมือนคืออะไร บ้านที่มีแบตจะได้เงินจากมันไหม?