ก่อนติดโซลาร์ ต้องรู้อะไรบ้าง?

อ่านก่อนขอราคา โซลาร์ช่วยลดค่าไฟได้ในช่วงกลางวันที่แผงกำลังผลิต บ้านที่ใช้ไฟตอนกลางคืนเป็นหลักจึงต้องคิดเรื่องความคุ้มค่าให้ต่างจากบ้านที่มีคนอยู่กลางวัน ก่อนเลือกขนาดระบบ ควรรู้ทั้งปริมาณไฟที่ใช้ เวลาใช้ไฟ สภาพหลังคา และความต้องการไฟสำรองของบ้านตัวเอง

เห็นบิลค่าไฟเดือนละ 2,500 บาท แล้วเจอโฆษณาว่าโซลาร์ช่วยลดค่าไฟได้ครึ่งหนึ่ง ใครก็อยากรู้ว่าบ้านเราจะทำได้บ้างไหม พอเริ่มหาข้อมูลกลับเจอทั้ง kW, kWh, On-grid และ Hybrid จนไม่รู้จะเริ่มถามจากตรงไหน

เริ่มจากเรื่องใกล้ตัวที่สุดก่อนก็ได้ บ้านเราใช้ไฟเวลาไหน?

บ้านสองหลังจ่ายค่าไฟเท่ากัน แต่หลังหนึ่งเปิดแอร์ทำงานกลางวัน อีกหลังกลับถึงบ้านตอนค่ำแล้วเปิดแอร์นอน โซลาร์ขนาดเดียวกันอาจช่วยลดค่าไฟได้ต่างกันมาก ยอดบิลจึงเป็นเพียงข้อมูลตั้งต้น ยังบอกไม่ได้ว่าควรติดกี่แผง

โซลาร์ช่วยลดค่าไฟอย่างไร

แผงบนหลังคารับแสงแดดแล้วผลิตไฟฟ้ากระแสตรง หรือ DC จากนั้นอินเวอร์เตอร์จะแปลงเป็นไฟฟ้ากระแสสลับ หรือ AC ให้เครื่องใช้ไฟฟ้าในบ้านใช้ได้

ลองนึกถึงตอนเที่ยง บ้านกำลังใช้ไฟ 3 kW แต่แผงผลิตได้ 2 kW บ้านจะใช้ไฟจากโซลาร์และซื้อจากการไฟฟ้าเพิ่มอีก 1 kW ถ้าเมฆบังจนแผงผลิตเหลือ 0.8 kW ก็ซื้อเพิ่มเป็น 2.2 kW ระบบที่เชื่อมต่อกับการไฟฟ้าจะปรับส่วนนี้ให้เอง

แผงผลิตไฟในช่วงกลางวัน เพราะต้องอาศัยแสงแดด ส่วนกลางคืนแผงไม่ผลิตไฟ ถ้าไม่มีแบตเตอรี่ บ้านก็ต้องซื้อไฟจากการไฟฟ้าตามปกติ แม้ตอนกลางวันจะผลิตไฟเหลือมากแค่ไหนก็ตาม

ไฟโซลาร์ที่บ้านใช้เองทันทีเรียกว่า Self-consumption ยิ่งใช้ได้ตรงกับช่วงที่แผงผลิตมาก ก็ยิ่งลดไฟที่ต้องซื้อได้มาก เรื่องนี้มีผลต่อความคุ้มค่าพอ ๆ กับขนาดระบบ

อีกค่าใช้จ่ายที่ควรเผื่อไว้คือการเปลี่ยนอินเวอร์เตอร์ อายุที่ใช้ประเมินในบทนี้ประมาณ 10–12 ปี ส่วนแผงมักมีการรับประกันประสิทธิภาพ 25–30 ปี การรับประกันประสิทธิภาพหมายถึงกำลังผลิตที่ยังเหลืออยู่ตามเงื่อนไข จึงควรอ่านแยกจากการรับประกันตัวสินค้า

kW, kWh และ kWp ต่างกันตรงไหน

สามคำนี้พบในใบเสนอราคาแทบทุกใบ แต่ใช้บอกคนละเรื่อง

แอร์ 12,000 BTU อาจใช้ไฟราว 1 kW ส่วนเครื่องทำน้ำอุ่นอาจใช้ 3.5–4.5 kW ตัวเลขจริงขึ้นกับรุ่นและการทำงาน ให้ดูฉลากของเครื่องที่บ้านประกอบด้วย

ถ้าใช้ตัวอย่างแอร์กำลัง 1 kW เปิดต่อเนื่องคืนละ 8 ชั่วโมง จะใช้ไฟประมาณ 240 หน่วยต่อเดือน คิดด้วยค่าไฟ 4.84 บาทต่อหน่วยตามสมมติฐานในบทนี้ จะเป็นเงินราว 1,160 บาท [1] แต่แอร์อินเวอร์เตอร์ไม่ได้ดึงกำลังเต็มตลอดเวลา ตัวอย่างนี้จึงมีไว้ให้เข้าใจวิธีคิด และไฟที่ใช้ตอนกลางคืนก็ไม่ได้ถูกแทนด้วยโซลาร์โดยตรง

สำหรับการประเมินเบื้องต้น ชุดบทความนี้ใช้ผลผลิตเฉลี่ย 1 kWp ประมาณ 4 หน่วยต่อวัน แดดออกใช้ได้เต็มที่ช่วง 10 โมง ถึงบ่าย 2 หรือ 120 หน่วยต่อเดือน [9] ระบบ 3 kWp จึงผลิตได้ราว 360 หน่วยต่อเดือน และ 5 kWp ราว 600 หน่วย ผลผลิตจริงขึ้นกับแดด ทิศหลังคา เงาบัง อุณหภูมิ และการสูญเสียของระบบ

ตัวอย่างนี้ใช้แผงขนาด 580–620 W พื้นที่ราว 2.9 ตารางเมตรต่อแผง ระบบ 3 kWp ใช้ประมาณ 5–6 แผง ส่วน 5 kWp ประมาณ 9 แผง ทั้งนี้ ต้องเผื่อพื้นที่เดินตรวจและระยะติดตั้งด้วย ส่วนอัตราการเสื่อมที่ใช้เป็นตัวอย่างคือปีละประมาณ 0.5% ผ่านไป 20 ปียังเหลือกำลังผลิตราว 90% ให้ตรวจตัวเลขของรุ่นที่เสนอในเอกสารรับประกันอีกครั้ง (ปกติรับประกันที่ไม่ต่ำกว่า 80%)

เลือกระบบจากสิ่งที่อยากให้บ้านทำได้

ถ้าต้องการลดค่าไฟเป็นหลักกับต้องการไฟสำรองด้วย ระบบที่เหมาะอาจเป็นคนละแบบ

เรื่องที่ควรรู้ก่อนซื้อคือ On-grid ทั่วไปใช้ไฟไม่ได้เมื่อการไฟฟ้าดับ แม้มีแดด อินเวอร์เตอร์ต้องหยุดตามข้อกำหนดป้องกันการจ่ายไฟย้อนเข้าสู่สายที่เจ้าหน้าที่อาจกำลังซ่อม เรียกว่า anti-islanding

ส่วน Hybrid ต้องดูให้ครบทั้งอินเวอร์เตอร์ แบตเตอรี่ และการเดินวงจร คำว่า Hybrid อย่างเดียวไม่ได้ยืนยันว่าทั้งบ้านจะมีไฟใช้ตอนไฟดับ ต้องมีฟังก์ชันสำรองไฟ เช่น backup หรือ EPS และออกแบบวงจรที่ต้องการสำรองให้เหมาะสม

แบต 5 kWh จะใช้ได้นานเท่าไรขึ้นกับเครื่องใช้ไฟฟ้าที่เปิดพร้อมกัน ถ้าใช้ไฟแสงสว่าง ตู้เย็น และทีวี ย่อมอยู่ได้นานกว่าการเปิดแอร์ด้วย แอร์ขนาด 1 kW สมมติเปิดแอร์หนึ่งเครื่องได้ราว 4–5 ชั่วโมง และราคาแบตติดตั้งประมาณ 7,000–10,000 บาทต่อ kWh [3] เปิดแอร์ 5 ชั่วโมงโดยใช้แบต ค่าแบตอยู่ที่ 50,000 บาท การซื้อแบตจึงควรคิดทั้งค่าไฟที่ลดได้และคุณค่าของไฟสำรอง

ระบบ On-grid และ Hybrid ที่เชื่อมกับการไฟฟ้าต้องดำเนินการขอขนานไฟ ส่วนการขายไฟและสิทธิภาษีมีเงื่อนไขเพิ่มเติม ไม่ควรคิดว่าซื้อแล้วได้สิทธิเลย ควรตรวจสอบรายละเอียดสิทธิต่างๆ

บ้านแบบไหนน่าจะใช้โซลาร์ได้คุ้ม

ลองดูบ้านสี่แบบนี้ ทุกหลังสมมติว่าใช้ไฟรวมประมาณ 580 หน่วยต่อเดือน หรือบิลราว 2,500 บาทตามสมมติฐานที่ใช้ในบทนี้ แต่ใช้ไฟกลางวันไม่เท่ากัน

สัดส่วนเหล่านี้เป็นตัวอย่างเพื่อให้เห็นความต่าง ไม่ใช่เกณฑ์ตายตัวสำหรับเลือกขนาดระบบ

นอกจากเวลาใช้ไฟ ให้ดูหลังคาด้วย มีเงาจากต้นไม้ แท็งก์น้ำ หรือตึกข้างบ้านหรือไม่ หลังคารั่วหรือโครงสร้างเสื่อมสภาพหรือเปล่า ถ้าต้องซ่อม ควรทำก่อนติดแผง และถ้ามีแผนซื้อ EV หรือเพิ่มแบตในอนาคต ให้คุยเรื่องการรองรับของอินเวอร์เตอร์และระบบไฟตั้งแต่ต้น

ถ้าอยากให้ค่าไฟเหลือใกล้ 0 บาท ต้องทำอะไรบ้าง

ในยุคค่าไฟแพง บ้านที่ติดโซลาร์มากพอจะแทบไม่ต้องซื้อไฟช่วงกลางวัน ที่เหลือคือจัดการไฟช่วงที่ไม่มีแดดให้ครบวงจร

• กลางวัน ใช้ไฟจากโซลาร์ และชาร์จแบตเตอรี่เก็บไว้
• 15:30–22:00 แดดเริ่มน้อย ใช้ไฟจากแบตเตอรี่ที่ชาร์จไว้ตอนกลางวัน
• 22:00–08:00 บ้านที่ใช้ไฟหนักช่วงหลังสี่ทุ่มถึงแปดโมงเช้าจะเหมาะมากกับมิเตอร์ TOU เพราะเป็นช่วงค่าไฟถูก
• รถ EV เน้นชาร์จวันเสาร์อาทิตย์จากโซลาร์ หรือชาร์จหลังสี่ทุ่มในวันปกติ

ถ้าทำได้ครบวงจร ค่าไฟจะแทบเหลือ 0 บาทได้เลย ดูอัตรา TOU และตัวอย่างการย้ายเวลาใช้ไฟได้ที่ ติดโซลาร์แล้วค่าไฟลดน้อย ลองปรับเวลาใช้ไฟก่อน

บ้านบิล 2,500 บาท ควรเริ่มดูระบบขนาดไหน

ดูบิลย้อนหลัง 12 เดือน แล้วจดเลขมิเตอร์เช้าและเย็นสัก 7 วันให้มีทั้งวันทำงานและวันหยุด จะช่วยประเมินไฟกลางวันได้คร่าว ๆ บ้านที่ติดโซลาร์แล้วต้องใช้ข้อมูลจากระบบประกอบ เพราะเลขมิเตอร์การไฟฟ้าอย่างเดียวไม่ได้บอกไฟที่บ้านใช้ทั้งหมด

สมมติบ้านใช้ไฟ 580 หน่วยต่อเดือน แบ่งเป็นกลางวัน 195 หน่วยและกลางคืน 385 หน่วย ใช้ผลผลิตเฉลี่ย 120 หน่วยต่อเดือนต่อ kWp จะคำนวณขนาดที่ผลิตเท่ากับไฟกลางวันได้ 195 ÷ 120 ≈ 1.6 kWp

แต่ยอดรวมรายเดือนไม่ได้บอกว่าแผงผลิตกับบ้านใช้ไฟตรงกันทุกชั่วโมง ขนาด 3 kWp ซึ่งเป็นตัวอย่างระบบที่พบในตลาดจึงเป็นทางเลือกให้ขอราคามาเปรียบเทียบ ยังสรุปไม่ได้จากยอดบิลเพียงอย่างเดียวว่าเหมาะที่สุด

ตารางนี้สมมติว่าไฟกลางวันทั้ง 195 หน่วยใช้ตรงกับช่วงที่แผงผลิตได้จริง เพื่ออธิบายผลของการเพิ่มขนาดระบบ การประเมินบ้านจริงต้องดูข้อมูลรายช่วงเวลาอีกครั้ง

ถ้าใช้ค่าไฟที่ประหยัดได้ 4.84 บาทต่อหน่วย และขายไฟส่วนเกินได้ 2.20 บาทต่อหน่วยตามสมมติฐานในบทนี้ [1][6] ระบบ 3 kWp จะลดค่าไฟราว 940 บาทต่อเดือน และขายส่วนเกินได้ราว 363 บาท รวมประมาณ 1,300 บาท [9] ส่วน 5 kWp จะขายส่วนเกินได้ราว 891 บาท แต่ต้องลงทุนเพิ่มประมาณ 20,000–60,000 บาท

ระบบ 10 kWp ผลิตเหลือมากกว่าเดิมอีก การนำส่วนเกินไปขายต้องตรวจเงื่อนไขรับซื้อ ซึ่งข้อมูลอ้างอิงระบุข้อจำกัด 5 kW ต่อมิเตอร์ไว้ จึงไม่ควรนำไฟส่วนเกินทั้งหมดมาคิดเป็นรายได้โดยอัตโนมัติ

เวลาผู้ขายบอกว่าหลังคาวางได้ 18 แผง ให้ถามต่อว่าบ้านใช้ไฟที่ผลิตเพิ่มได้เท่าไร และเงินที่จ่ายเพิ่มคืนกลับมาอย่างไร ราคาต่อ kW ที่ถูกลงไม่ได้แปลว่าเงินลงทุนรวมจะคุ้มขึ้นเสมอ

บ้านที่ใช้ไฟต่ำกว่า 200 หน่วยต่อเดือนก็ต้องคิดต่างออกไป ตัวอย่างนี้ใช้ค่าไฟของกลุ่มนี้ประมาณ 3.38 บาทต่อหน่วย [1] ถ้าระบบ 3 kW ราคาเริ่มต้น 75,000 บาท แต่ลดค่าไฟได้ไม่ถึง 500 บาทต่อเดือน ระยะคืนทุนจะยาว ควรเทียบกับการปรับเครื่องใช้ไฟฟ้าและทางเลือกอื่นด้วย

ขอราคาแล้ว ต้องดูเรื่องเอกสารอะไร

ใบเสนอราคาควรบอกทั้งอุปกรณ์ งานติดตั้ง และงานขออนุญาต ใบที่ดูถูกกว่าอาจยังไม่รวมบางรายการ

1. เรื่องอาคารและโครงสร้างหลังคา ตามกฎกระทรวงปี 2568 ที่ใช้อ้างอิง แผงพื้นที่ไม่เกิน 160 ตารางเมตรและน้ำหนักไม่เกิน 20 กิโลกรัมต่อตารางเมตรอยู่ในเงื่อนไขยกเว้นการขอใบ อ.1 [4] ให้ผู้ติดตั้งตรวจเงื่อนไขให้ครบ พร้อมประเมินโครงสร้างหลังคา
2. ขอขนานไฟกับการไฟฟ้า บ้านในกรุงเทพฯ นนทบุรี และสมุทรปราการติดต่อ กฟน. จังหวัดอื่นติดต่อ กฟภ. ระบบและอุปกรณ์ต้องเป็นไปตามข้อกำหนด พร้อมแบบวงจรที่วิศวกรลงนามตามที่กำหนด [4]
3. แจ้งสำนักงาน กกพ. ข้อมูลขั้นตอนที่ใช้อ้างอิงระบุว่าระบบต่ำกว่า 1 MW ได้รับยกเว้นใบอนุญาตผลิตไฟฟ้า แต่ยังมีขั้นตอนแจ้ง [4] ถามผู้ติดตั้งว่าใครดำเนินการและส่งมอบหลักฐานอะไรให้
4. ตรวจระบบและจัดการมิเตอร์ ถ้าจะขายไฟ ต้องผ่านเงื่อนไขและทำสัญญารับซื้อ ข้อมูลโครงการที่ใช้อ้างอิงระบุกรอบเปลี่ยนมิเตอร์ภายใน 30 วันหลังอนุมัติ ค่าตรวจและเชื่อมต่อ กฟภ. 2,000 บาทบวก VAT และ กฟน. 700 บาทสำหรับหนึ่งเฟส [6] ให้ตรวจรายการที่ใช้กับบ้านจริงก่อนจ่าย
5. เอกสารใช้สิทธิภาษี ข้อมูลสิทธิที่ใช้อ้างอิงระบุการลดหย่อนตาม พ.ร.ฎ. ฉบับที่ 805 วงเงินไม่เกิน 200,000 บาท ช่วง 3 มี.ค. 2569–31 ธ.ค. 2571 และเงื่อนไขการขนานไฟกับ e-Tax Invoice [5] ควรจัดการชื่อผู้ซื้อ ผู้เสียภาษี และเจ้าของมิเตอร์ก่อนออกเอกสาร ทั้งนี้ วงเงินลดหย่อน 200,000 บาทไม่ได้หมายถึงได้เงินคืน 200,000 บาท

มีการเปิดขึ้นทะเบียนผู้ติดตั้งระหว่าง 3 ส.ค.–30 ก.ย. 2569 [8] ควรขอหลักฐานของบริษัทและช่องทางตรวจสอบรายชื่อ รวมถึงมาตรฐานอุปกรณ์ที่ใช้จริง

ส่วนเงินอุดหนุนค่าติดตั้งที่มีข่าวทั้ง 10,000 บาท และ 30,000–50,000 บาทต่อหลัง ตามข้อมูล ณ ก.ย. 2569 ยังเป็นข้อเสนอที่รอประกาศ ณ ก.ย. 2569 [7] อย่านำมาหักเงินลงทุนจนกว่าจะยืนยันสิทธิได้ หากมีการเรียกมัดจำโดยอ้างว่าจะจัดสิทธิให้ทันที ควรตรวจสอบกับหน่วยงานที่รับผิดชอบก่อน ช่องทางร้องเรียน สคบ. คือ 1166 หรือสภาองค์กรของผู้บริโภค TCC Online Center แบบฟอร์มรับเรื่องร้องเรียนออนไลน์ [10]

เตรียมคำตอบห้าข้อ แล้วค่อยขอใบเสนอราคา

1. บ้านใช้ไฟเดือนละกี่หน่วย และเดือนไหนใช้มากที่สุด?
2. ใช้ไฟกลางวันมากแค่ไหน เครื่องไหนเปิดเป็นประจำ?
3. หลังคามีพื้นที่ เงาบัง หรือจุดที่ต้องซ่อมหรือไม่?
4. ต้องการลดค่าไฟอย่างเดียว หรือต้องการไฟสำรองด้วย?
5. มีแผนเพิ่ม EV แบตเตอรี่ หรือเครื่องใช้ไฟฟ้าอะไรในอนาคต?

เมื่อได้ใบเสนอราคา ให้ขอผลผลิตที่คาดไว้สำหรับหลังคาบ้านจริง วิธีเลือกขนาดระบบ ราคารวม VAT และงานเอกสาร หลักฐานผู้ติดตั้ง ตลอดจนวงจรที่ใช้ได้เมื่อไฟดับ เก็บคำตอบเป็นลายลักษณ์อักษร จะช่วยเทียบผู้ขายได้ดีกว่าดูราคาหน้าแรกอย่างเดียว

คำศัพท์ที่ใช้ในบทนี้

kW กำลังไฟ ณ ขณะนั้น · kWh พลังงานสะสม หรือหน่วยในบิล · kWp กำลังแผงตามเงื่อนไขทดสอบ · Self-consumption ไฟโซลาร์ที่ใช้เองทันที; สัดส่วนในบทนี้เทียบกับไฟโซลาร์ที่ผลิต · ขนานไฟ เชื่อมระบบผลิตเข้ากับระบบการไฟฟ้าตามขั้นตอนอนุญาต · anti-islanding การป้องกันจ่ายไฟต่อเมื่อระบบการไฟฟ้าดับ

อ้างอิง

1. โครงสร้างค่าไฟบ้านอยู่อาศัยรอบบิล ก.ย. 2569 · สำนักงาน กกพ. ผ่านสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดราชบุรี · https://ratchaburi.prd.go.th/th/content/category/detail/id/57/iid/531696 · เข้าถึง 23 ก.ย. 2569
2. ราคาติดตั้งโซลาร์เซลล์ปี 2568 ถึง 2569 · Sunnergy Technology · https://www.sunnergytech.com/article/942/solar-installation-cost-2568-2569 · เข้าถึง 23 ก.ย. 2569
3. ระบบ Hybrid พร้อมแบตเตอรี่ปี 2026 · Khumwai Solar · https://khumwaisolar.com/hybrid-solar-battery-system-2026/ · เข้าถึง 23 ก.ย. 2569
4. ขั้นตอนขออนุญาตติดตั้งโซลาร์ในไทยปี 2026 (กฎกระทรวง 2568, ขนานไฟ, แจ้ง กกพ.) · Green Power Solar · https://greenpowersolar.co.th/solar-installation-permit-thailand-2026/ · เข้าถึง 23 ก.ย. 2569
5. เงื่อนไขลดหย่อนภาษีโซลาร์ พ.ร.ฎ. ฉบับที่ 805 ปี 2569 ถึง 2571 · Tera Group · https://www.teragroup.co.th/solar-e-tax-exemption-2569-2571-conditions/ · เข้าถึง 23 ก.ย. 2569
6. โซลาร์ภาคประชาชน 2569 รับซื้อไฟส่วนเกิน 2.20 บาทต่อหน่วย · ฐานเศรษฐกิจ · https://www.thansettakij.com/economy/energy/662616 · เข้าถึง 23 ก.ย. 2569
7. ข้อเสนอเงินอุดหนุนค่าติดตั้งโซลาร์ (ยังไม่มีผล) · ไทยรัฐ · https://www.thairath.co.th/news/politic/2943479 · เข้าถึง 23 ก.ย. 2569
8. กฟน./กฟภ. เปิดขึ้นทะเบียนผู้ติดตั้งโซลาร์ 3 ส.ค. ถึง 30 ก.ย. 2569 · สมาคมช่างเหมาไฟฟ้าแห่งประเทศไทย (TVFA) · 5 ส.ค. 2569 · https://www.tvfa.or.th/tvfa_detail.php?qno=14622 · เข้าถึง 23 ก.ย. 2569
9. สูตรเครื่องคำนวณโซลาร์ v2 กองทุนแสงอาทิตย์ (ก.ย. 2569) solar_calc_v2.py
10. สคบ. ลงพื้นที่ตรวจธุรกิจโซลาร์ และช่องทางร้องเรียน 1166 · THE STANDARD · https://thestandard.co/supamas-ocpb-khlong-thom-solar-crackdown/ · เข้าถึง 23 ก.ย. 2569